Veri Odaklı Karar Alma

1) Veri odaklı karar alma nedir?

Veri odaklı karar alma; ham veriyi toplayıp depolamakla sınırlı değildir. Asıl hedef, veriyi bağlam ile yorumlayarak seçenekleri netleştirmek ve ölçülebilir bir eylem planına dönüştürmektir. Bu yaklaşımda veri; “kanıt”, karar ise “tasarım”dır. Veri kanıt sunar, karar ise o kanıtı bir rota (destiny) haline getirir.

İyi bir veri odaklı karar süreci, “tek metrik” ya da “tek rapor” üzerinden değil; doğru sorular, doğru segmentler ve doğru karşılaştırmalar üzerinden yürür. Bu nedenle veri odaklı olmak, aynı zamanda disiplinli düşünmek demektir.

2) Rapor odaklılık ≠ karar odaklılık

Raporlar çoğu zaman “ne oldu?” sorusuna cevap verir. Ancak karar vermek için genellikle şu iki soru daha gerekir: “neden oldu?” ve “ne yapmalıyız?”. Rapor odaklı çalışan ekiplerde sık görülen sorunlar:

• KPI şişmesi: Her şey ölçülür ama hiçbir şey netleşmez.
• Bağlamsız metrik: Segment, zaman ve hedef referansı olmadan yanlış yorum yapılır.
• Toplantıların rapora dönüşmesi: Karar yerine “durum anlatımı” yapılır.

DASTINI yaklaşımı, raporu “giriş” olarak görür; rapordan sonra mutlaka bağlam, seçenek ve eylem gelir. Böylece veri, karar üretir hale gelir.

3) DASTINI çerçevesiyle karar akışı

DASTINI’nin temel akışı şudur: Data → Meaning → Decision → Destiny. Bu akış, karar sürecini standartlaştırır ve ekiplerin aynı dili konuşmasını sağlar.

1. Data (Veri): Ham sinyalleri topla (ölçüm, log, metrik).
2. Meaning (Anlam): Bağlam ekle (segment, zaman, kıyas, neden).
3. Decision (Karar): Seçenekleri çıkar, trade-off’ları değerlendir, öncelik belirle.
4. Destiny (Yön): Eylem planı oluştur (sorumlu, tarih, KPI, başarı kriteri).

4) Bağlam: karar kalitesinin gizli kahramanı

Aynı metrik, farklı bağlamlarda tamamen farklı anlamlara gelebilir. Örneğin dönüşüm oranı düştü: Bu düşüş tüm cihazlarda mı, sadece mobilde mi? Belirli bir kampanya mı etkiledi? Belirli bir segment mi ayrıştı? Bağlam olmadan verilen karar, çoğu zaman “tahmin” olur.

• Zaman bağlamı: Gün/hafta/ay trendi, sezon etkisi, değişiklik sonrası kırılım.
• Segment bağlamı: Yeni/kayıtlı kullanıcı, ülke, kanal, cihaz, müşteri tipi.
• Hedef bağlamı: Hangi KPI/OKR etkileniyor? Etkisi ne kadar?

5) Önceliklendirme: etki/efor ve trade-off

Veri odaklı karar alma, “ne yapalım?” sorusunu “neye önce odaklanalım?” sorusuna çevirir. Çünkü kaynaklar sınırlıdır. Burada iki araç çok işe yarar:

• Etki/Efor: En yüksek etki, en düşük efor işleri öncelemek.
• Trade-off: Hangi kazanım için hangi bedeli ödüyoruz?

DASTINI perspektifinde önceliklendirme, tartışmayı kişisel görüşten çıkarır; ölçülebilir etkiye ve riske taşır.

6) Ölçüm: karar sonrası öğrenme döngüsü

Karar verdikten sonra ölçmezsen, kararın kalitesini geliştiremezsin. Bu nedenle her kararın bir “ölçüm planı” olmalıdır:

• Başarı kriteri: Hangi metrik, hangi seviyeye gelirse başarılı sayacağız?
• Zaman: Ne zaman ölçülecek? (7 gün / 14 gün / 30 gün)
• Kontrol grubu: Mümkünse A/B veya karşılaştırma mantığı.
• Geri besleme: Sonuçlar bir sonraki kararı besler.

Bu döngü kurulunca DASTINI yaklaşımı bir “süreç” haline gelir: kararlar gelişir, ekip olgunlaşır.

7) Pratik örnekler

Örnek 1: Satış düşüşü

• Data: Satış trendi, kanal kırılımı, sepet, iade, stok.
• Meaning: Düşüş belli bir kanalda mı? Stok mu bitti? Fiyat algısı mı değişti?
• Decision: En yüksek etki: stok/UX/teklif/kampanya hangisi?
• Destiny: 7 günlük plan + sorumlu + KPI.

Örnek 2: Müşteri memnuniyeti düşüşü

• Data: Ticket sayısı, çözüm süresi, NPS/CSAT.
• Meaning: En çok şikayet edilen konu ne? Hangi ürün/özellik tetikliyor?
• Decision: Düzeltme mi, eğitim mi, süreç mi?
• Destiny: 14 günlük iyileştirme planı + ölçüm.

8) Kontrol listesi (karar toplantısı için)

Toplantıdan önce bu listeyi uygula; rapor sunumu yerine karar üretimi yaparsın:

• Bu metrik hangi hedef ile bağlantılı?
• Sinyal hangi segmentte daha belirgin?
• “Normal” neydi? Hangi kıyas var?
• En olası 2-3 neden nedir?
• Seçenekler ve trade-off’lar net mi?
• Karar sonrası ölçüm planı var mı?

9) Sık Sorulan Sorular